Kaşe kaban nasıl yıkanır? Etiketine göre çekmeden 6 adımda

Kaşe kaban, etiketi izin veriyorsa evde yıkanır: leğen işaretinin içinde sayı varsa makinenin yünlü programında, leğende el varsa küvette soğuk suyla, yün deterjanıyla ve ovmadan. Leğen çarpılıysa kaban suya girmez, kuru temizlemeye gider. Hangisi olursa olsun sıcak su, sürtünme ve kurutma makinesi yok: suyunu havluyla al, önce düz serip sonra geniş omuzlu bir askıda, petekten uzakta kurut.

Önce etiket: leğen evde, daire temizlemecide

Kabanın iç dikişindeki bakım etiketi iki şey söyler: kumaşın karışımını (yüzde kaç yün, kaç polyester, astarın neden yapıldığı) ve kabanın neye dayanacağını. Karışım ipucu verir, kararı işaretler verir. İşaretler bütün kaban içindir: dış kumaş, astar, vatka ve tela birlikte.

Omo'nun bakım sembolleri sayfasına göre leğenin içindeki sayı yıkama sıcaklığını, leğendeki el yalnız elde yıkamayı gösterir; leğen çarpılıysa parça ne makinede ne elde yıkanır. Leğenin altında üst üste iki çizgi varsa parça hassas yıkama ister. Webtekno'nun sembol rehberine göre boş daire kuru temizlemenin yapılabileceğini, ütünün içindeki noktalar en yüksek sıcaklığı gösterir; bir işaretin üstündeki büyük çarpı o işlemi hiç yapmaman demek.

Yünlü kabanda suyun asıl tehlikesi kir değil, çekme. TÜBİTAK Bilim Çocuk'un keçe yazısı keçeleşmeyi şöyle anlatıyor: sıcaklık, nem ve basınç altında, sabunun kayganlığıyla yün lifleri birbirine sürtülür ve dolanır. Aynı yazıya göre yanlışlıkla makineye giren yün kazaklar çeker ve keçeleşir, sıcaklık arttıkça keçeleşme de artar. Keçe koyun yününden, tiftikten, deve ve tavşan tüyünden yapılır; yani bu hayvan liflerinin huyu. Etikette yün oranı ne kadar yüksekse evde ısıyı, sürtünmeyi ve hareketi o kadar kısman gerekir.

6 adımda evde yıkama: soğuk su, az hareket, yün deterjanı

Etiket suya izin veriyorsa sıra aynı. Makine ile el arasındaki fark dördüncü ve beşinci adımda.

1. Hazırla. Ceplerini boşalt, düğmeleri ilikle, fermuarı kapat. Çıkarılabilen kürk yakayı, kemeri ve kapüşonu ayır. Yakada, manşette ya da önde leke varsa önce onu tek başına hallet (aşağıdaki leke kuralları); yıkama suyu her lekeyi götürmez.
2. Ters çevir. Siemens'in yün tavsiyesi de yün giysiyi yıkamadan önce ters çevirmek ve narin yün programını seçmek. Ters çevrilen kabanda sürtünme dış yüze değil astara gelir.
3. Yumuşatıcıyı atla. Aynı sayfaya göre yumuşatıcı kumaşın üstünde kaygan bir tabaka bırakır, tek tek liflerin gevşeyip tüy topu yapmasını kolaylaştırır.
4. Makinede yıkayacaksan kaban tamburda rahat dönebilmeli ve tek başına girmeli. Yünlüler programını seç; Siemens'e göre bu program çamaşırı iyice durular, yalnız kısa süre sıkar ve çekmemesi için yün kumaşlara özel deterjanla kullanılmalı. Sıcaklığı etiketteki sayının üstüne çıkarma, sonradan ek sıkma ekleme.
5. Elde yıkayacaksan küveti soğuk ya da hafif ılık suyla doldur, yün deterjanını suda erit, kabanı düz yatır. Avuçlarınla kumaşa bastır, bırak, birkaç kez tekrarla. Ovma, burma, fırçalama yok. Suyu boşalt ve aynı sıcaklıkta temiz suyla köpük kalmayana kadar durula.
6. Suyunu bastırarak al. Kabanı küvetin dibinde avuçlarınla bastırıp süz. Islak kaban ağırdır: omuzlarından tutup kaldırırsan kendi ağırlığıyla uzayabilir, kollarınla altından kucaklayarak çıkar. Yere ya da masaya büyük bir havlu ser, kabanı üstüne yatır, havluyla birlikte rulo yap ve bastır.

Kaban tamburda rahat dönmüyorsa makineye zorlama. Siemens'in sorun giderme sayfasına göre aşırı dolu tambur çamaşırı kapağın lastiğine ve camına sürtünmeye zorlar, kumaş gerilir ve aşınır. Sığmayan kaban küvete gider.

Kurutma ve ütü: düz başla, askıda bitir, ısıdan uzak dur

Kurutma makinesine kabanı yalnız etiket izin veriyorsa koy; kare içindeki daire çarpılıysa hiç koyma. Yünlü kaban için tambur, keçeleşmenin istediği her şeyi bir arada verir: ısı, nem ve dakikalarca süren sürtünme.

Islak kabanı önce düz kurut. Kurutmalığın ya da yatağın üstüne kalın, kuru bir havlu ser, kabanı önü yukarı bakacak şekilde yatır. Omuzları, yakayı, cep kapaklarını elinle düzelt, kolları düz uzat; hiçbir yeri kenardan sarkmasın. Havlu ıslandıkça değiştir, kabanı arada çevir. Damlaması bitip ağırlığı hafifleyince geniş omuzlu ahşap bir askıya al, düğmelerini ilikle, yakayı ve omuzları bir kez daha düzelt ve havadar bir odada bırak.

Petek ya da kalorifer üstüne koyma, önüne de yaklaştırma; doğrudan güneşe de asma. Islak yünde ısı keçeleşmeyi hızlandırır. Kabanı tamamen kurumadan dolaba da kaldırma: kalın yaka, koltuk altları, cep içleri ve astarın dikişleri en son kurur. Oraları sıkıştırınca serin ve nemli bir his kalıyorsa bir gün daha bekle.

Kuruyan kabanda kırışık kaldıysa ütüyü kumaşa doğrudan bastırma. Ankara Üniversitesi'nin ütüleme ders notuna (Word dosyası) göre yün yüksek ısıda kolayca keçeleşebildiği için yalnız ıslak bezle ya da buharlı ütüyle ütülenir; esnekliğini de kolay kaybettiği için ütüleme kısa sürmeli. Aynı not iki noktalı orta ısı ayarını yünlüler için gösteriyor ve yünlü, koyu renk, kalın kumaşta parlamayı önlemek için tülbent gibi ince, beyaz pamuklu bir ütü bezi kullanılmasını söylüyor.

• Ütüyü iki noktaya ayarla, önce görünmeyen bir yerde dene: iç pervazda ya da etek ucunun iç yüzünde.
• Nemli ütü bezini kumaşın üstüne ser, ütüyü kısa ve hafif, kumaşın boyu yönünde geçir.
• Nemli bezle ütülediğin yeri hemen giyme, kapalı dolaba da asma; nemi kuruyana kadar askıda beklesin.
• Buharlı ütün ya da buharlı düzleştiricin varsa kabanı askıda tut, buharı kumaşa değdirmeden ver ve kırışığı elinle düzelt.

Yıkamadan temiz tut: fırça, leke ve tüy

Kaşe kabanı her kirlendiğinde yıkaman gerekmez; tozun ve küçük lekelerin çoğunu arada yapılan işler alır, kaban da suya daha seyrek girer.

Giydiğin gün kabanı askıya as ve yumuşak kıllı bir elbise fırçasıyla yukarıdan aşağıya, kumaşın tüylerinin yattığı yönde fırçala; toz ve kurumuş çamur kumaşa işlemeden kalkar. Kapalı dolap yerine bir gece açık bir askılıkta kalırsa ter ve yemek kokusu da çıkar.

Lekede acele et ama ovma. Ankara Üniversitesi'nin aynı ders notunun leke çıkarma bölümünden kaşeye uyan kurallar:

• Lekeyi tazeyken çıkar; leke eskidikçe kumaşa yerleşir.
• Ne lekesi olduğunu bilmiyorsan önce yalnız suyla dene.
• Kullanacağın her şeyi önce görünmeyen bir yerde, iç dikiş payında dene.
• Temiz, beyaz, yumuşak bir bezle tampon yap; ovalarsan kumaş tüylenir ve yıpranır. Lekeyi çevresine yayma.
• Çamaşır suyu gibi klorlu ağartıcılar yün gibi hayvansal liflerde kesinlikle kullanılmaz.
• İş bitince temiz suyla tampon yap ve havada kurut.

Yağ lekesi için not, açık renk kalın yünlülerde talk pudrası gibi emici bir tozu öneriyor: lekenin üstüne serpilir, üstüne ve altına kâğıt havlu konup ütülenir, sonra toz fırçalanır. Koyu renk tüylü kumaşta ise toz tüylerin arasına girip beyaz iz bırakabilir. Krem ya da bej kaşede bunu dene; lacivert, siyah ya da antrasit kaşede yağ lekesini temizlemeciye götür.

Tüylenme iki türlüdür. Atkıdan, kazaktan ya da kediden gelen tüy kumaşın yüzüne yapışır: onu yapışkanlı rulo ya da elbise fırçası alır. Kumaşın kendi lifinden çıkan küçük toplar ise sürtünen yerlerde birikir: çanta askısının geçtiği omuz, kol altları, emniyet kemerinin çizgisi. Siemens yün giysideki toplar için tüy jiletini öneriyor; gevşek örülmüş giysilerde jilet ipliği kesebileceği için onlarda kaşmir tarağını. Jileti ya da tüy toplama makinesini kullanacaksan kabanı düz bir masaya ser, bastırmadan ve kısa hareketlerle gezdir. Hangi kumaşta hangi aletin işe yaradığı ve karışım kumaşta topların neden daha uzun kaldığı kazak tüylenmesi yazısında.

Kuru temizleme ve saklama: sezon sonunda temiz, askıda

Kabanı temizlemeciye ver: etikette leğen çarpılıysa, ne olduğunu bilmediğin ya da yağlı bir leke varsa, koku fırça ve havayla gitmiyorsa, bir de sezonun sonunda kaldırmadan önce. Kuru temizlemede kaban suya değil temizlemecinin çözücüsüne girer. Dairenin içindeki harf temizlemeci içindir; senin bakacağın şey dairenin çarpılı olup olmadığı.

Verirken ceplerini boşalt, lekeleri göster ve ne olduklarını söyle; gevşek bir düğme varsa onu da söyle. Birden fazla kabanın varsa ve gussy'de giydiğin günleri işaretliyorsan her kabanın kaç kez giyildiğini görürsün; temizlemeye önce en çok giyileni götür.

Temizlemeden dönen kabanı ince plastik poşetinden çıkar. Yazlık kışlık değişimi yazısında yazdığı gibi ince plastik nemi içeride tutar ve açık renkleri sarartabilir. Kabanı geniş omuzlu askıda, nefes alan pamuklu bir kılıfın içinde sakla; vakumlu poşet yünü uzun süre ezer. Kaban dolaba temiz girsin; güveye karşı yapabileceklerin aynı yazıda. Yanına sedir parçası ya da lavanta kesesi koyarsan kokusuyla güveyi uzak tutmaya yardım eder ama yumurtayı öldürmez.

Kabanı bavula ya da hurca sığdırman gerekirse önce düğmelerini ilikle, yakasını ve omuzlarını düzelt. Kolları sırtta çapraz yap, boyunu belden ikiye katla ve kat yerine rulo yapılmış bir tişört koy; kumaşta keskin bir iz kalmaz.

Sık sorulan sorular