Kışlıklar ne zaman çıkarılır? Yazlıkları kaldırma rehberi

Kışlıkları iki adımda çıkar: öğleden sonra sıcaklığı bir hafta boyunca 20 derecenin altında kalınca yazlıkları kaldırıp ince kazak, hırka ve trençkotu, sabahlar 10 derecenin altına inince de kaban, mont ve botu. Uzun yıllar ortalamasına göre kaban Erzurum'da ağustosun sonunda, Ankara'da eylülün sonunda, İstanbul'da kasımın ortasında, İzmir ve Antalya'da kasımın sonunda çıkar.

Yazlıkları kaldırmadan önce yıka ve tamamen kurut, sonra kumaşına göre yerleştir: pamuk ve kot katlanıp hurca, kapaklı kutuya ya da vakumlu poşete; keten gevşek katlanıp kumaş hurca; ipek ve viskon askıda, pamuklu kılıfın içine. Bu yaz hiç giymediklerini kutuya koymadan ayır, kışlıkları çıkarınca da havalandır ya da yıka, sonra güve, leke, küf ve beden kontrolü yap.

20 ve 10 derece kuralı: değişim ne zaman yapılır

Takvime değil, hava tahminine bak. Değişimin iki ayrı işareti var:

1. Öğleden sonra en yüksek sıcaklık bir hafta boyunca 20 derecenin altında kalıyorsa şortları, askılıları, keteni ve sandaletleri kaldır; ince kazakları, hırkaları, trençkotu ve kapalı ayakkabıları çıkar.
2. Sabahlar 10 derecenin altına inmeye başlayınca kaban, mont, kalın kazak ve bot da çıkar.

Arada kalan haftalarda dolap yarı yazlık, yarı kışlık durur; ekimin sıcak bir gününde kaldırdığın kutuyu yeniden açmak zorunda kalmazsın. Hangi sıcaklıkta tam olarak ne giyeceğini kaç derecede ne giyilir tablosunda bulursun.

İki işaret her şehirde başka haftaya düşer, bazen sıraları da değişir. Aşağıda yedi bölgeden birer il var; sabah rakamları günün ortalama en düşük, öğleden sonra rakamları ortalama en yüksek sıcaklığı, hepsi Meteoroloji Genel Müdürlüğü'nün uzun yıllar ortalamalarından:

• Erzurum: sabah ortalaması ağustosta 11,2, eylülde 6,4 derece; öğleden sonra eylülde 22,8, ekimde 15,3. Burada sıra ters: kaban ağustosun sonunda çıkar, yazlıklar eylülün sonunda kalkar.
• Ankara: sabah ortalaması eylülde 11,9, ekimde 7,2 derece, öğleden sonra ekimde 20. Kaban eylülün sonunda, yazlıklar ekimin ortasında; arada birkaç hafta sabah kaban, öğlen ince bir üst.
• Diyarbakır: sabah ortalaması ekimde 10,1, kasımda 4,2 derece; öğleden sonra ekimde 25,4, kasımda 16,4. Sıra burada da ters: kaban ekimin ikinci yarısında çıkar, yazlıklar kasımın başına kadar kalır. Ekimde sabahla öğleden sonra arası 15 derece; o haftalarda kaban da tişört de dolapta yan yana durur.
• İstanbul: öğleden sonra ekimde 20,6, sabah kasımda 9,9 derece. Yazlıklar ekimin ikinci yarısında, kaban kasımın ortasında.
• Trabzon: öğleden sonra ekimde 20,1, kasımda 16,6; sabah kasımda 10,1, aralıkta 6,8 derece. Yazlıklar ekimin ikinci yarısında, kaban kasımın ikinci yarısında. Ekim yılın en yağışlı ayı, ortalama 113,4 milimetre: yazlıkları kaldırdığın hafta su itici trençkotu da çıkar.
• İzmir: öğleden sonra ekimde 24,1, kasımda 18,7; sabah kasımda 10,8, aralıkta 7,6 derece. Yazlıklar kasımın başında, kaban kasımın sonuna doğru.
• Antalya: öğleden sonra kasımda 21,4, aralıkta 16,7; sabah kasımda 10,9, aralıkta 7,7 derece. İki iş de kasımın sonuna, aynı haftaya düşer.

Şehrin listede yoksa MGM'nin aynı sayfasında kendi ilini seç. "Ortalama En Düşük Sıcaklık" satırında 10'un altına ilk inen ay kabanın, "Ortalama En Yüksek Sıcaklık" satırında 20'nin altına ilk inen ay yazlıkların ayıdır. Rakam eşiğin belirgin altındaysa iş o ayın başına ya da önceki ayın sonuna düşer; eşiğe çok yakınsa (İstanbul'da kasımın 9,9'u, Ankara'da ekimin 20'si) o ayın ortasına.

Kaldırmadan önce bu yaz giymediklerini ayır

Kutuya giren her parça gelecek yaza kadar orada bekler. Bu yaz hiç giymediğin bir elbiseyi yıkayıp katlayıp saklamak, onu bir yıl daha taşımak demek. Yazlıkları yatağın üstüne ser ve üç yığın yap:

1. Kaldırılacaklar: bu yaz giydiklerin ve gelecek yaz da giyeceklerin.
2. Dışarıda kalacaklar: tişört, ince gömlek, kot ve ince triko gibi dört mevsim giyilenler. Kışın kazağın altında iş görürler. Sahil şehrindeysen iki üç yazlığı ve bir çift sandaleti de ekimin sıcak günleri için el altında bırak.
3. Gidecekler: olmayanlar, eskiyenler, lekesi çıkmayanlar.

Bu yaz hiç giymediğin her parçaya tek bir soru sor: neden giymedim? "Dar geliyor" ya da "kumaşı terletiyor" diyorsan gidecekler yığınına koy. "Hiçbir şeyle gitmiyor" diyorsan o rengi ya da kesimi bir daha almamak için not al. "Uygun bir gün olmadı" diyorsan kaldır ama kutunun en üstüne koy; haziranda kutuyu açınca ilk onu görürsün, bir yaz daha giymezsen o da gider.

Neyi giymediğini hafızadan bulmak zor. Giydiğin günleri gussy'de işaretliyorsan dolabını Unutulanlar'a göre sırala: hiç giyilmeyenler ve 3 aydır giyilmeyenler en üste gelir, yani yaz boyunca dokunmadıkların tek listede.

Sökük dikişi, kopuk düğmeyi ve takılan fermuarı da şimdi hallet. Tamir bekleyen bir parça kutudan yine tamir bekleyerek çıkar ve bir yaz daha giyilmez.

Kumaşa göre saklama tablosu

Kaldıracağın her şeyi yıka ya da temizlemeye ver ve tamamen kurut. Gözle görünmeyen ter, deodorant ve güneş kremi izi kutuda aylarca bekleyince sararır; nemli kalan kumaş da kokar ve küflenir. Sonra her parçayı kumaşına göre yerleştir:

Tablonun kışlık satırları baharda, kışlıkları kaldırırken işine yarar.

Neye koyacağına kumaş karar verir. Üç seçenek var:

• Kumaş hurç: fermuarlı, nefes alan torba. Tozu ve güveyi dışarıda tutar, nemin çıkmasına izin verir. Yün, kaşmir, keten ve şişme mont için en güvenli seçenek.
• Vakumlu poşet: yerden en çok o kazandırır ama kumaşı sıkıştırır, derin kırıştırır. Pamuklu, kot ve sentetik yazlıklar için iyi; yün, kaşmir ve kaz tüyünü uzun süre vakumda tutma, kabanı ve deriyi hiç koyma. İçine koyduğun her şey kupkuru olmalı, çünkü içerideki nem hiçbir yere gidemez.
• Kapaklı plastik kutu: güveye, toza ve suya karşı en sağlamı, yatak altı ve depo için iyi. Tamamen kuru kıyafet koy, içine birkaç silika jel paketi ya da küçük bir nem alıcı ekle.

Karton koli ve kuru temizlemecinin ince poşeti uzun süre için uygun değil: karton nemi çeker, ince plastik nemi içeride tutar, ikisi de açık renkleri sarartabilir. Kutuları serin, kuru ve karanlık bir yere koy: yatağın altı, dolabın üst rafı ya da kuru bir depo. Bodrum ve rutubet yapan duvar dipleri koku ve küf getirir.

Güve kurtçuğu yün, kaşmir, ipek ve kürk gibi hayvansal lifleri yer; ter ve yemek lekesi olan kumaşı daha çok sever. Bu yüzden yünlüleri temiz kaldırmak ve kapalı bir hurca koymak korumanın büyük kısmıdır. Yanlarına sedir ağacı parçası ya da kuru lavanta kesesi koyarsan kokusuyla güveyi uzak tutmaya yardım eder ama yumurtayı öldürmez. Sedirin kokusu azalınca ince zımparayla tazelenir.

Naftalin kullanacaksan evde kimin yaşadığına bak: naftalini yutan çocuklar zehirlenebilir, favizmi (G6PD eksikliği) olanlar da naftalin zehirlenmesine çok açıktır. Kokusu da kumaşa siner; sedir ve lavanta bu yüzden daha rahat bir seçenek.

Vakumlu poşet nasıl kullanılır?

1. Yalnız temiz ve kupkuru parça koy. Fermuarları ve düğmeleri kapat, metal tokaları içe katla; sert bir uç poşeti deler.
2. Parçaları düz katlayıp üst üste diz, poşetin ağzına bir karış kalacak kadar doldur. Taşan poşetin ağzı kapanmaz ya da sonradan açılır.
3. Ağzını boydan boya iki kez geçerek kapat, süpürge hortumunu valfe dayayıp havayı çek, kapağı hemen kapat.
4. Poşeti düz yatırarak sakla ve birkaç haftada bir yokla: yumuşamışsa hava almıştır, havayı yeniden çek.

Poşete ne girer, ne girmez:

• Koy: pamuklu tişört ve elbise, kot, polar, sentetik spor giysiler, nevresim takımı.
• Yalnız birkaç haftalığına koy (taşınma, yolculuk), sezonu kumaş hurçta geçirsin: yün ve kaşmir kazak, kaz tüyü ve şişme mont.
• Hiç koyma: yün ve kaşe kaban, deri ceket, ipek ve saten. Kabanın omzu ve yakası, derinin yüzeyi sıkışınca derin iz alır.

Kışlıkları çıkarınca dört kontrol: güve, leke, küf, beden

Kutudan çıkan her şeyi önce bir gün havalandır: açık pencerenin önünde ya da balkonda, gölgede as. Kutu kokusu çoğu zaman bununla gider.

Kışlıkları yıkamadan giymeli mi? Temiz kaldırıp kapalı bir hurçta sakladıysan havalandırmak çoğu parçaya yeter. Bazada, açık rafta ya da karton kolide beklediyse, havalandırınca da kokuyorsa ya da evde alerjik astımı olan biri varsa tene değen kazak, içlik, atkı ve bereyi giymeden önce etiketine göre yıka; kabanı ve montu fırçala. CNN Türk'teki haberde göğüs hastalıkları uzmanı Dr. Ali Tunç, kışlıklardaki tozun astım ataklarını tetikleyebileceğini, bu yüzden kıyafetlerin yıkanması gerektiğini söylüyor.

Sonra her parçaya dört şey için bak:

1. Güve: yünlü ve kaşmirlerde küçük delik, kumaşın üstünde ince ağ ya da kutunun dibinde kum gibi kırıntı ara. Bulursan o kutudakilerin hepsini etiketine göre yıka ya da temizlemeye ver, kutuyu ve rafı sil.
2. Leke: kaldırırken görmediğin bir leke şimdi sararmış çıkabilir, en çok yakada, manşette ve koltuk altında. Pamuklu beyazlarda oksijenli leke çıkarıcı işe yarar; yün ve ipekte kullanma.
3. Küf: beyaz ya da gri benek ve keskin rutubet kokusu, kutunun nemli kaldığını gösterir. Parçayı yıka, tamamen kurut, o kutuyu bir daha aynı yere koyma.
4. Beden: her parçayı bir kez üstünde dene. Olmayan, tüylenen ya da fermuarı bozulan parça dolaba değil, terziye ya da gidecekler yığınına gider. Botların tabanına ve dikişlerine de bak.

Kışlık dolabı hazırlarken en çok giyeceklerini göz hizasına, kaban ve montu kapıya en yakın yere koy. Kazakları asma, katla: kazağı önü alta gelecek şekilde düz ser, kollarını sırtının üstüne katla, sonra boyunu ikiye katla. Rafta üç dört kazaktan yüksek yığın yapma; alttakini çekerken hepsi dağılır.

Gelecek bahar için küçük bir hazırlık da şimdi yapılır: kışlıkları asarken askıları ters çevir, giydiğin parçayı geri asarken askıyı düzelt. Nisanda kışlıkları kaldırırken ters kalan askılar bu kış hiç giymediklerini gösterir.

Sık sorulan sorular